NHỮNG TNH KHC TRN CHIẾN TRƯỜNG
THỜI TUỔI LNH

MƯỜNG GIANG



...
Cuộc chiến VN ko di gần ba mươi năm (1945-1975) nay xem như đ kết thc nhưng đu đ dường như vẫn cn những tiếng rn nghẹn ấm ức của những người lnh gi Miền Nam thua trận cn sống st sau một cuộc đổi đời. Tất cả như một mn kịch c nhn vật, thời gian v địa điểm, được đạo diễn cho mở mn v kết thc sn khấu một cch ti tnh. C điều mn kịch được cc diễn vin hay ni đng hơn đ l những người lnh trận m hầu hết đang ở ci tuổi xun th đầy mộng mơ hoa bướm ghi lại qua những Tnh Khc được viết từ mặt trận đang cn nghi ngt khi, bn xc của bạn lẫn th, đ lm cho những người xem sửng sốt tới rơi lệ v khng mấy ai tin l sự thật.

Băng đạn cuối chm rơi khi qua sng
người lnh mệt nhoi nằm ngủ
đầu dựa gc đa
hng bnh vi trắng răng cười cợt
thp sng kh dầu bụi nước hoen
c phải ha bnh vừa nở một bng hoa
nở giữa tnh yu v tiếng ht ..
(Thi Vũ thng 1/1973 - thơ tnh của người lnh)



   Họ l lnh nn ai cũng viết rất chn thật về tm trạng của mnh qua sự lo u, thương xt, phẩn nộ, bi ai v chn đời trong lc đang đối mặt với tử thần từng pht từng giy v tnh hnh bất ổn tại hậu phương v cảnh chiến tranh loạn lạc hầu như khắp bốn vng chiến thuật m người lnh trận no cũng phải đăt chn tới. Tất cả đ trở thnh những sự kiện c tnh chất lịch sử qua những tiếng khc thực d khng dm khc to trước mặt bạn b đồng đội. M d c khc to th cũng chẳng để lm g v ai biểu chng ta sinh ra lm trai hng nước Việt ?
 

em mắt nghn thu xanh cỏ biếc
ta ln rừng thắm ngủ chim bao
vng tay thần thnh xa biền biệt
ta gặp nhau m vẫn nhớ nhau
 
em nhớ ta hay ta nhớ em ?
từng đm lặn lội giữa bưng biền
ta qua Hậu Nghĩa ngy mưa xm
rc vỏ thn chm ta viết tn
 
năm tuổi chiến trường xui vạn l
ni sng biết mặt đứa phong trần
yu em ta bổng thnh thi sĩ
thơ lnh ho hoa vỗ sng ngm..
( Chim Bao, Thiếu Khanh)



l ci đỉnh cao của thơ văn do lnh viết qua suốt cuộc chiến từ 1960-1975. Cho d nay phần lớn những tc giả đ khng cn nhưng kỷ niệm ngy xưa vẫn cứ ngổn ngang trong tm tr mọi người, một phần bởi tiếng thơ đầy nước mắt tuy rất cởi mở v ấm p tnh người. cũng l l do xun tết xưa nay lun được thi nhn ưu i trong thi ca nhưng với lnh th ngy no cũng như mọi ngy, vất v cơ cực tới ci mức khng cn ai khổ hơn. Cho nn với họ lấy g vui để m xun hay Tết như người lnh Vũ Hong qua bi thơ Mưa Xun Ngoi Bin Khu viết tặng Lm Hảo Dũng :
 

hy uống cạn cho lng vơi nổi nhớ
rượu chất đầy : nn sắt bnh đng
người lấy rượu đốt men xun cng nồng
ta say khướt để qun đời dưới đ
dẫu l xun hay hạ đng g cũng thế
bởi quanh năm ta với rượu : đi bạn gi
(tiển thằng bạn vừa mất ta nốc đầy cốc rượu
mừng kẻ nhập đn ta lại cụng ly ).. (Vũ Hong)

b gối trong căn hầm trnh đạn
chia nhau một cốc c ph đen
ht dăm ba điếu qun tiếp vụ
ấy tết c đơn của lnh qun
rừng vẫn viễn min buồn ủ rũ
gục đầu tắm đạn pho thương đau
chim rừng cũng bỏ đn về ni
để mặc chinh nhn vạn cổ sầu ..
(Xun chiến địa - Phong Nhn Hoi)



Thn phận v hiện hữu l hai mộng ước m người lnh trận no cũng canh cnh bn lng. V vậy n đ chắp cnh thnh thơ đậu trn đầu sng, đầy ắp trong chiếc ba l v chan chứa khắp mặt đất. Nhờ vậy m người lnh mới phần no phi pha ci ranh giới tử sinh trước mắt. Nổi nhớ của người lnh khc hẳn với những tnh cảm thừa mứa nơi chốn hậu phương v ở đy con người c nhiều thời gian để m yu hờn ght giận như Thanh Tm Tuyền đ viết m em trong tay m nhớ em những ngy sắp tới hay cng lắm th vắt mẫu thuốc cuối cng xuống dng sng m lng phơi trn k đ .Ngược lại người lnh Trần Văn Sơn th tự mnh kể chuyện trong một đm kch ở Dốc ồn ền lm cho những người một thời trong cuộc, đọc tới thấy thật l gần gũi thn thương v hối tiếc v n đ khng cn :
 

m nằm nghe vượn h
ba l, sng gối đầu
mắt mở trừng khng ngủ
rừng tiếp rừng m u
gi ln qua kẽ l
cuốn trn trong ba l
rt rừng cơn mệt l
đồi tiếp đồi bao la
 
hay :
 
dẫu nước mắt mọi người c vỗ về hy vọng
ta vẫn cười khan nhn bạn b say
c phải khng em d my vẫn cứ bay
v mai mốt ta c nằm yn trong lng đất
em hy giữ trong lng những điều thnh thật
ta đ cho em v chưa vội mang theo
giữa đời ta khng phn biệt bạn th
chuyện sinh tử l chuyện từng giy pht
(Khi xa Bnh Tuy)



Phần lớn những bi thơ của lnh l loại thơ Tự Sự được viết như những tnh khc chiến trường v tự n c đủ tầm vc của mn thi ca chứa đựng cc phần ngn ngữ, nhạc điệu, cảm xc v sự gợi cm. Sự đồng điệu ngẫu hứng giữa thơ lnh v những nhạc khc được Nhật Trường Trần Thiện Thanh, Dũng Chinh Nguyễn văn Chnh.. sng tạo trước thng 4-1975, phải chăng đ l tm cảnh của đời lnh, nn ai cũng đều c sự suy nghĩ giống nhau cho d xa cch mun trng. Nhưng yếu tố tạo nn sự đồng cảm đ , trước hết cũng l do tnh yu qu hương của mọi người. C yu nước thương dn mọi người mới hy sinh đời mnh để chấp nhận tử sinh thua thiệt. Chn thnh trong cu chuyện kể đ lm rung cảm một cch su sắc tới người đọc, nhất l những em gi hậu phương, v yu lnh bằng lời, nn đ cất giữ những hnh bng cũ, nhờ vậy m n đ trở thnh bất tử tới ngy nay, cho d anh c hin ngang hay đ trở thnh tn phế :
 

Rừng thưa dạt gi Hạ Lo
đm nằm phục kch nhn sao, nhớ nh
thng tư thương nụ hoa c
hồn qu gởi ngọn my xa cuối trời
(viết ở căn cứ Tin Sa)
 
Phất phơ o lụa trn cầu
nắng nghing cổ thp ng mu thời gian
gi xao sng nước mnh mang
thương em, nhớ mẹ ngập trn nhnh sng
(chiều qua sng)
 
Ba mươi tuổi bng ti về hối hả
đn em nhn như người lạ quy quanh
chn khập khểnh đứng trn bờ đất lở
tuổi ngy xun theo l rụng tan tnh..
(Trần Vạn Giả , Tnh cảnh người về)


 
            Bạch Cư Dị l một trong những nh thơ cổ Trung Hoa được nổi tiếng khi ng viết Tỳ B Hnh kể lại số phận hẳm hiu của người ca kỷ về chiều trn bến Tầm Dương. Trong x hội Miền Nam VN thời chinh chiến, số phận của người lnh cũng thương đau chất chứa hằng hằng, cho d l người đ chết hay bị thương tật tn phế như Phế Binh Trần Quang Thiếu đ ghi lại trong bi thơ Buổi nhớ ni :
 

mới hm no dừng chn ven ni
b c b c đứa cn vui
anh c anh, chng ta đời lnh
cn lc ny tay nắm mi cười
đm nằm ngủ cay hơi khi đạn
chn co tm dấu mất chn xưa
ta bỏ qun bn ngoi bin trận
tặng cho rừng ướt l thm mưa
Buổi đến rừng cy cao nhớ ni
gi nhớ đời ta nhớ anh em
giờ một chn, tật nguyền đau dại
mưa mc người, ơn ni nghĩa sng

 

       ời ai m khng c bạn nhưng đậm đ thắm thiết hơn vẫn l tnh lnh sống chết c nhau, chnh ci thm giao huynh đệ chi binh đ , đ lm bn lửa trong hồn những con người m ai cũng tưởng l chai đ nhưng thật sự c ai sưt mướt trữ tnh bằng họ ?
 

Chợt nhớ xun no trn chiến địa,
Tao my hiu hắt đn xun chơi
Một thằng lnh bộ đời như bỏ
Một đứa nhảy d cũng tả tơi..


 
            Bốn cu thơ của người lnh Phong Nhn Hoi viết cho bạn năm no, đ lm cho người lnh gia tha hương cng thm trơ trọi, lạc lng giữa tối ba mươi lạnh lẽo nơi chốn qu người.. Trong qun khch bn đường, ta một mnh sng đi với ngọn đn hiu hắt, qua đm lại một năm buồn. Rượu chưa nhắp m mi d muốn cay s, ngoi trời con chim kỹ niệm vẫn như thiết tha giục gi d khi lửa đ ngưng trn chiến địa, bạn b cũng khng cn quan h cạn chn ly bi , sau những tiếng tỳ b nhặt khoan nức nỡ. Tan tc, chia xa,giờ đy chng ta đang lang thang như my chiều, sau những năm thng đ giốc ngược đời mnh cho qu hương.
 

Tội nghiệp đời trai chưa thỏa ch
sa trường dung ruổi đ phơi thy
đon qun hng liệt nay về đất
hồn vẫn quanh co giẩm lối gầy
Chiều chiều đứng ngng ngn my nổi
m khc qu hương khuất bến bờ
đm ht vang lừng nơi chiến địa
mộng hong hn khp giữa hư v ..

 
            Thời gian tri đi tưởng c thể lm vơi phần no nổi đau của thn phận nhưng ai c thể lm ngơ khi được đọc qua những lời thơ viết của Trần Dzạ Lữ, của T Thy Yn, của Trần ức Uyển.. những người lnh được sống st sau chiến trận, đ gởi vo gi đất những tiếng thầm th, cố nu lại thời gian để mnh được sng với đồng đội vừa gục ng :
 

giặc đnh lớn, ma mưa đ tới
ma mưa như một trận mưa liền
chu thổ mang mang trời st nước
hồn chừng hiu hắt nổi khng tn
tiếp tế kh, đi lần phải lục
trn người bạn gục đạn mười vin
di tản kh, su gii lc nhc
trong vết thương người bạn nn rn
người chết mấy ngy chưa lấy xc
thy snh, mặt nt lạch mương tanh ..
( qua sng )
 
bốn năm thằng lơ lo
o quần rch tả tơi
ăn cơm bn xc người
tay bốc tay cầm sng
 
lng nhớ mẹ phương ty
thương em chạy giặc
xm lng sầu khn khuy
 
ăn xong mc nước ruộng
uống đại cho qua ngy
qu nh em c biết
chinh chiến thn lưu đy
 
ăn được l điều may
c khi hai ba ngy
khng ăn chẳng c uống
ta nằm với cỏ cy..
(Trần Dzạ Lữ - Bữa cơm ngoi chiến trường)
 
Tự hỏi về đu, đu chả được ?
hy tm bn suối ngủ đm nay
gối đầu ln đ nhn trăng sng
rừng ni sương m ướt chẳng hay..
(Trần ức Uyển - Buổi chiều ngồi trn đ)



Cuộc chiến đ khuất dần trong qu khứ hơn một phần tư thế kỷ nhưng dư m của n vẫn cn phảng phất khắp nơi nơi, in đậm trn từng khung mặt ho gầy của những chng trai Việt một thời ngang dọc, đ bỏ lại chiến trường một phần cơ thể của mẹ ban cho. Nhưng xương mu của chng ta tới nay cũng vẫn l những đng gp cao qu trong cng cuộc ngăn chống giặc th bảo vệ qu hương Miền Nam suốt hai mươi năm chinh chiến.
 

Trn non năm bảy thằng tuổi trẻ
buổi chiều thu uống rượu khng cười
i người tuổi trẻ sầu trong mắt
đm trong rừng mộng gởi qu cxa
qu xa ta c em v mẹ
nhớ ao bo xanh bng tm thiết tha
nhớ người con gi bn hng xm
chiều thả thuyền vớt mộng nở hoa.
(Vũ Hửu inh viết cho Trần Dạ Lữ).

 

            Trn đường mnh mang đi tm đồng đội cũ khắp miền yu thương trong k ức, qua hng ngn bi thơ được viết từ chiến trường lửa đạn, nơi chi canh đồn vắng, trong giao thng ho hay nơi qun lẽ bn đường những lc người lnh tạm dừng chn. ời lnh gian lao cực khổ nn đu s g chuyện đổi thay của trời đất. Nhưng thật tnh m ni mỗi khi tới ma mưa lm nhớ khng chịu được, d l mưa bụi lất phất từng hạt nhẹ hay những cơn mưa đầm đa nước mắt rơi lộp độp trn nn sắt hay những tấm poncho. Bởi v mỗi ma mưa l những ma kỷ niệm buồn vui của tuổi học tr. Thời tao loạn, mấy đứa con trai tới tuổi lớn đ khng cn được cắp sch đến trường, đ xa rồi một cuộc tnh thương nhớ. Năm 1966, từ chiến trường Bi Khiết đ viết gửi về em những niềm thương nhớ :
 

Vo đm em ngủ chưa em ?
Trong mơ c gặp ưu phiền nhiều khng ?
n xanh thnh phố xa trng
Hoang vu anh đứng m lng chim bao
Mưa rừng tiếng l xn xao
Tay m sng lạnh buồn sao l buồn ..
(Thơ Bui Khiết viết trong m mưa hnh qun 1966)
 

          

 Buồn qu đời lnh th đ ko chng ta ra khỏi cuộc gối chăn, tất cả những con đường ngắn di của tuổi thơ đ trở thnh những nẻo đường trong tr nhớ nn chỉ cn biết vui với rừng su mưa ni qua cuộc rượu những lc dừng chn bn quốc lộ đm nhớ ngy mong :
 

rượu pha x xị đầy nn sắt
dăm thằng chuyền nhau uống vng vng
đuổi bắt nhau như ngy với thng
như khoanh trn tựa một số khng
(Linh th - 1973)

               Lạt m sương với những đồi thng v mun ngn cỏ hoa nỏn nưởng khoe hương sắc, Ban M Thuộc, PleiKu, Kon Tum ct bụi mịt m, những địa danh đến v đi của người lnh bin trấn Qun Khu II một thời oanh liệt, những chiến sĩ Li Hổ, Biệt ộng Qun, Nhảy D, Sư on 22 v 23 Bộ Binh một thời vẩy vng ngang dọc, đ được người lnh Vũ Hửu ịnh ghi lại qua nhiều tnh khc rất nồng nn. Tiếc thay Anh đ qua đời qu sớm vo năm 1980 khi mới c 34 tuổi (1980-1946) :
 

phố ni cao phố ni đầy sương
phố ni cy xanh trời thấp thật buồn
anh khch lạ đi ln đi xuống
may m c em đời cn dễ thương
 
em Pleiku m đỏ mi hồng
ở đy buổi chiều quanh năm ma đng
nn mắt em ướt v tc em ướt
da em mềm như my chiều trng
 
xin cm ơn thnh phố c em
xin cm ơn một mi tc mềm
mai xa lắc trn đường bin giới
cn một chut1 g để nhớ để qun..
(cn một cht g để nhớ)
 
cũng c khi no anh trở lại
phố xưa đường cũ ma mưa bay
mưa như gi ướt nn lng lạnh
gi thổi sầu sương đậu tc bay
phố khng đn điện con đường lặng
những nh đn cy sng chập chờn
anh gặp em ngồi đang rẽ tc
mi tc di xanh những ngn tay
v anh yu lấy sầu chẳng ni
mnh anh ở lại qun m m
tưởng bao năm trước ta l bạn
chỉ nhn nhau m cảm được nhau.
(Cũng c khi no)


Thật l cảm động biết bao những người lnh sau cuộc chiến may mắn được sống st, ngồi hồi tưởng lại những đm say cng bạn trong Qun C Hồn với bửa tiệc nơi qun xếp bằng xị rượu nồng, miếng kh nai cứng ngắc nhai trong miệng m ta cứ tưởng như đang nhai cả cuộc đời lận đận đắng cay của kiếp lnh, cho nn uống vo như ta uống cả niềm đau sầu chy long đong. Buồn qu đổi lại cng buồn thm khi chạnh nhn c qun trẻ vừa mới lm quả phụ khi cuộc tnh chưa qu một ma đng. Sau đ bạn ra đi v đ gảy cnh tại Kon Tum năm 1974, được Tiếp Sĩ Trường một phi cng ở Phi on 218 ghi lại qua bi thơ Nữa Mảnh Phi Bo khc bạn cố Trung U Nguyễn Văn Ph :
 

.. cởi mảnh phi bo anh để lại
trao về qu mẹ một trời xun
mai đy nếu c ai thương tiếc
xin đốt cho người một nn hương
 
ngy xưa anh đứng bn song cửa
nhn ng my trời ng cnh bay
giờ đy my trắng anh xy mộng
lại biến vnh tan buổi xum vầy..
(nửa mnh phi bo)

       
            Hnh như ma xun đ đến bn thềm gi trong mng mnh cng tận, như những năm nao, ti lại m thầm lm rm cầu nguyện cho gia đnh, bạn b, đồng đội, đồng bo.. được may mắn an bnh trong buổi hổn mang du bể..
 

mai về nẻo ấy chiều sương khi
ta biết tm đu bước bạn hiền
vượt thc M Kng qua cầu khỉ
Pask ho hắt bng trăng đơn
 
mai về qu mẹ qua bin giới
thăm lại Trường Sơn thuở kiếm cung
rừng ni vẫn xanh mu kht vọng
chỉ ta hờn tủi kiếp tha hương
(th thi hy khc để qun đời MG).

 
            C ai cn nhớ lối xưa để tm về m c tim chăng nữa th cũng chỉ thấy những thnh mộ ch hoang vu, cỏ lau xưa hiu quạnh, khiến cho những người lnh gi cứ ngẩn ngơ ha bướm d bn tay vẫn ấp trn những trang bo ngy no. Ngoi đm by giờ hnh như tiếng ngựa vẫn cn lao xao h hoi những hồi thc giục, đời vẫn mở ra trước mắt như đang gọi hồn người lnh đi vo ci mộng lung mun trng.

Viết từ Xm Cồn Hạ Uy Di
ầu Ging 2010
MƯỜNG GIANG